Techniek

Gemeenten gebruiken verschillende technieken in hun zoektocht naar oplossingen voor de bodemdalingsproblematiek. Onderhoud aan bestaande gebieden vereist een andere aanpak dan de aanleg van nieuwe ontwikkelingen. Gemeenten experimenteren met nieuwe oplossingen, maar de ervaringen op de lange termijn zijn niet bekend. Hieronder wordt een aantal oplossingsrichtingen genoemd:
Onderhoud aan bestaand gebied
Nieuwe gebiedsontwikkelingen
Metingen

Onderhoud aan bestaand gebied

Voor onderhoud aan de bestaande situatie zijn de volgende oplossingen benoemd voor ophogen:
- binnen een gemeente is een pilot gestart naar het gebruik van schuimglas als ophoogmateriaal. Schuimglas is een zeer licht restproduct dat zich mechanisch zoals zand gedraagt. De neveneffecten zoals het vasthouden van warmte bij kabels en leidingen lijken bij schuimglas zeer beperkt. Hierdoor biedt schuimglas goede mogelijkheden om gewichtsneutraal op te hogen waarbij de initiële zetting en de restzetting wegvallen. Nu de milieuwetgeving het gebruik van glasschuim toestaat, ligt er een kans om dit in Nederland, net als in Duitsland en Zweden, toe te passen. De gemeente is nu bezig met de technische uitwerking, maar voorziet terughoudendheid bij de nutsbedrijven. Zij hebben vragen van onderhoud en arbo-technische omstandigheden;

- een gemeente heeft begin jaren 2000 een wijk opgehoogd met EPS vanwege de hoge zettingen. Het is een vrij jonge wijk die in de jaren 80 is aangelegd op havenslib. De zettingen waren meer dan 0,5 m na 20 jaar. De bewoners waren genoodzaakt trappetjes naar de woningen te maken. De woonwijk is daarom volledig met EPS opgehoogd. Na 16 jaar ligt de wijk er goed bij;

- een andere gemeente maakt ontwerpkeuze op basis van technische standaarden. In principe wordt een asfaltweg niet overlaagd zonder de deklaag er af te halen. Ophogingen gebeuren bij voorkeur met zand of bims. Bims zijn pas interessant bij een pakket van 40-50 cm of meer. 

De volgende oplossingen zijn benoemd voor wegreconstructies:
- in het bestaand gebied worden in een gemeente verschillende technieken uitgeprobeerd. Er wordt veel geëxperimenteerd en de beheerders proberen out-of-the-box te denken. Zo is recent een fietspad hersteld door op te hogen met licht granulaat met daarop stelconplaten. Dit lijkt goed te werken;

- een andere gemeente oppert de mogelijkheid voor het opleggen van tonnage beperkingen aan de openbare weg;

- in weer een andere gemeente was een weg aanwezig met een asfaltlaag die op sommige plaatsen tot 1,5 m dik was. De weg bleef wegzakken en er was jaarlijks noodonderhoud nodig. Als oplossing is de weg op een palenmatras gezet waarbij de palen door het asfalt geboord zijn;

- in een gemeente worden sommige asfaltwegen aangelegd met wapening. Hierbij wordt de bovenste laag eraf gefreesd en wordt vervolgens het wapeningsnet van kunststof of glas aangebracht. Hiermee wordt de druk beter over de weg verdeeld en is de zetting gelijkmatiger.

De volgende oplossing is benoemd voor onderhoud aan de openbare ruimte bij funderingen op staal:
- in een bepaalde gemeente zijn vele oudere gebouwen gefundeerd op staal. Deze gemeente heeft een overzicht van welke woningen op houten palen of op staal gefundeerd zijn. De gebouwen waarvoor deze gegevens niet beschikbaar zijn werden ingedeeld aan de hand van het bouwjaar van het gebouw. Als de gemeente een project doet, wordt er steeds onderzoek gedaan naar het type fundering van de woning.

Nieuwe gebiedsontwikkelingen
Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen worden verschillende technieken toegepast:
- een gemeente past zowel voorbelasting (traditioneel/versneld), aanleg met lichtgewicht materialen, als aanleg op palenfundering (bijvoorbeeld paalmatras) toe. Er wordt ook gekeken naar het afkoppelen van hemelwater;

- een aantal gemeenten geven de voorkeur aan (integraal) ophogen en voorbelasten met zand, eventueel met zettingsversnellende maatregelen zoals extra overhoogte en verticale drainage;

- een gemeente geeft aan dat alternatieven methoden deels niet werken, omdat andere partijen er niet goed mee om kunnen gaan. Een voorbeeld is een nutspartij dat door een probleem met een waterleiding in het weekend aan het werk moest. Het nutsbedrijf had de weg (gefundeerd op EPS) opengebroken en het toegepaste EPS kapot gemaakt. Een ander voorbeeld is een nutsbedrijf dat een luik heeft gezaagd in de bestaande onderheide constructie van een bepaalde wijk in die gemeente;

- in een andere gemeente worden korte rioleringsstrengen aangelegd omdat deze niet diep aangelegd kunnen worden. Het gevolg is dat er veel pompen worden geplaatst. De pompen trekken het grondwaterpeil omlaag vanwege infiltratie in de riolering. De gemeente legt nu gescheiden riolering aan waarbij de RWA via een IT/DT riool in de grond infiltreert. Dit voorkomt zettingen. De gemeente heeft een meetnet van peilbuizen om het grondwater te monitoren. 

Daarnaast zien gemeenten de volgende kansen:
- door de strenge eisen aan de vloeren hebben de kruipruimtes bouwkundig geen nut meer. Ontwikkelaars zouden kruipruimteloos kunnen bouwen. Echter nutsbedrijven en bewoners willen graag de kruipruimte behouden. Voor nutsbedrijven betekent geen kruipruimte dat ze de aansluitingen anders moeten realiseren;

- een gemeente ziet kans in het verkalken van veenlagen. Deze techniek wordt toegepast in Finland. Veen wordt vermengd met kalk en cement tot een diepte van 8 m. In Nederland is hier echter weinig kennis over.

Metingen
Met volgende meetmethodes wordt geëxperimenteerd door de gemeenten:
- een gemeente werkt sinds 2011 met satellietdata. De gemeente bepaalt de zettingen aan de hand van de InSAR gegevens. De satellieten meten zettingen op basis van een verschuiving in golflengte van het teruggekaatste signaal ten opzichte van het uitgezonden signaal. Hiermee kan de hoogte op een millimeter nauwkeurig bepaald worden. Daarnaast is er 20 jaar aan data beschikbaar. Hiermee worden de beheercycli bepaald en kan de gemeente nu 60 jaar vooruit kijken. Met de satellietdata is bovendien de bodemdalingsproblematiek beter uit te leggen aan de rest van de gemeente. Voorheen moesten de benodigde budgetten keer op keer verdedigd worden in de gemeenteraad. Dit is nu niet meer nodig omdat er objectief bewijs is in plaats van het visueel constateren dat er sprake is van bodemdaling;

- een andere gemeente meet in het bestaand gebied alle wegvakken elke twee jaar op drie punten in. Hiermee heeft de gemeente het verloop van de zettingen in beeld gebracht. Met deze meetgegevens is een tool ontwikkeld waarmee voorspeld wordt wanneer een wegvak niet meer aan de droogleggingseis voldoet. Dit is de basis voor de meerjaren-onderhoudsplannen. Het moet mogelijk zijn hiervan een voorspellingstool te maken die een zettingskromme geeft bij ophoging van een wegvak. Op korte termijn gaat deze gemeente ook starten met een meetpilot voor grondwater en funderingen. De inwoners van de gemeente worden hier bij betrokken.

De volgende kansen worden gezien:
- er is ook kennis bij de nutsbedrijven aanwezig op het gebied van zettingen. Zo heeft Evides ook te maken met het zettingsprobleem, vooral bij asbestcementleidingen. De nutsbedrijven maken ook gebruik van satellietdata. Het is zonde dat alle partijen enkel voor zichzelf de data inkopen.

Vasthouden en beschikbaar stellen van kennis
De technische kennis over bouwen (met name van infrastructuur) op slappe bodem die bij gemeenten en marktpartijen is vergaard wordt via de werkgroep en de Community of Practice (CoP) verspreid en vergroot. Ook deze website zal bijdrage aan het verspreiden en vergroten van kennis.

Balans

Het model Balans is mede in opdracht van de werkgroep slappe bodem ontwikkeld door Deltares en Delft Cluster als hulpmiddel bij het bepalen van een (duurzame) onderhoudsstrategie voor wegen. De werkgroep en het bestuurlijk overleg slappe bodem hebben in een eerder stadium advies uitgebracht over welke vragen er liggen vanuit de gebruikers. Voor meer informatie over Balans verwijzen we naar Deltares.

Daarnaast is er ook een leidraad die aanvullende informatie levert parallel aan het beleidsondersteunende afwegingsmodel Balans. Tevens zijn in deze leidraad een aantal voorbeeldsommen van Balans opgenomen en uitgewerkt. De leidraad bevat zeer veel aanvullende informatie over alternatieve ophoogmaatregelen voor wegen op slappe bodem inclusief aanwijzingen voor de uitvoering ervan. Daarnaast biedt het een schat aan informatie over de ondergrondse infrastructuur.